"AZADLIQDAN MƏHRUMETMƏ YERLƏRİNİN MÜŞAHİDƏSİ" İCTİMAİ BİRLİYİ
"AZADLIQDAN MƏHRUMETMƏ YERLƏRİNİN MÜŞAHİDƏSİ" İCTİMAİ BİRLİYİ

Təqvim

November 2008
M T W T F S S
« Oct   Jan »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Arxiv

Partnyorlarımız

AVROPA PENİTENSİAR QAYDALARI

Nazirlər Komitəsi, Avropa Şurası Nizamnaməsinin 15.b maddəsinə əsaslanaraq;
İnsan hüquqları və əsas azadlıqlarının müdafiəsi barədə Konvensiyanı və Avropa İnsan hüquqları Məhkəməsinin qərarlarını nəzərə alaraq;
Habelə, İşgəncələrin və qeyri-insani, yaxud ləyaqəti alçaldan davranışın və cəzaların qarşısının alınması üzrə Avropa Komitəsinin fəaliyyətini və xüsusilə, onun ümumi hesabatları ilə müəyyən olunmuş standartları nəzərə alaraq;
Azadlıqdan məhrum etmənin qanuna əsasən və son tədbir qismində tətbiqi istisna olmaqla, heç kimin azadlıqdan məhrum edilməməsini bir daha qeyd etməklə;
Azadlıqdan məhrum etməni nəzərdə tutan cəzaların icrası zamanı və məhbuslarla davranışda təhlükəsizliyin, daxili qaydaların və intizamın tələbləri nəzərə alınmaqla yanaşı, insan ləyaqətini alçaltmayan, faydalı tədbirlərdə iştirakı təmin edən və cəmiyyətə qayıdışa hazırlıq məqsədilə məhbuslarla müvafiq proqramların həyata keçirilməsi üçün zəruri saxlanılma şəraitinin yaradılmasının vacibliyini qeyd etməklə;
Avopa Şurasının üzv dövlətlərinin penitensiar siyasətin həyata keçirilməsi zamanı ümumi prinsiplərə riayət etməyin və onların təkmilləşdirilməsinin vacibliyini bir daha qeyd edərək;
Bu ümumi prinsiplərə riayət edilməsinin bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafına kömək edəcəyini nəzərə alaraq;
Son iki onillikdə baş vermiş nəzərəçarpacaq sosial dəyişikliklərin Avropada cinayət siyasəti sahəsindəki vacib dəyişikliklərə təsir göstərməsini qeyd etməklə;
Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsinin penitensiar siyasətin və təcrübənin ayrı-ayrı aspektlərinə dair, o cümlədən penitensiar müəssisələrdə təhsil barədə R (89) 12 saylı, penitensiar müəssisələr və azadlıqdan məhrum etmə yerlərində AİDS daxil olmaqla, infeksion xəstəliklərlə mübarizə və oxşar sağlamlıq prolemlərinin kriminoloci aspektləri barədə R (93) 6 saylı, işçi heyəti barədə, sanksiya və digər tədbirlərin tətbiqi ilə bağlı R (97) 12 saylı, həbsxanalarda tibbi yardımın etik və təşkilati aspektləri barədə R (98) 7 saylı, həbsxanaların dolması və məhbuslarının sayının artması barədə R (99) 22 saylı, vaxtından əvvəl azad etmə barədə R (2003) 22 saylı və həbsxana müdiriyyəti tərəfindən ömürlük və uzun müddətə azadlıqdan məhrum edilmiş məhbusların cəzalarının çəkilməsinin təşkili barədə R (2003) 23 saylı tövsiyələrində nəzərdə tutulmuş standartları bir daha təsdiq etməklə;
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Məhbuslarla davranışın minimal standart qaydalarını nəzərə almaqla;
Avropada ümumən cinayət siyasətində, hökmlərin çıxarılması və penitensiar müəssisələrin idarə edilməsi təcrübəsində baş vermiş dəyişilikləri Nazirlər Komitəsinin R (87) 3 saylı tövsiyəsi üzrə Avropa Penitensiar Qaydalarının ciddi şəkildə nəzərdən keçirilməsi və yeniləşdirilməsi tələbini nəzərə alaraq;
Üzv dövlətlərin hökumətlərinə:
– Nazirlər Komitəsinin R (87) 3 saylı tövsiyəsi üzrə Avropa Penitensiar Qaydalarının əvəz edən bu tövsiyəyə əlavə edilmiş Qaydaları özünün qanunvericilik fəaliyyətində, siyasətində və təcrübədə rəhbər tutmağı;
– onun mətninin, ona qoşulmuş şərhin tərcüməsini, o cümlədən məhkəmə hakimiyyəti, penitensiar müəssisələrin işçi heyəti və məbbuslar arasında geniş yayılmasını tövsiyə edir.

I HİSSƏ
ƏSAS PRİNSİPLƏR

1. Azadlıqdan məhrum edilmiş bütün şəxslərlə davranış zamanı onların hüquqlarına hörmət edilməlidir.
2. Azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslər məhkum olunduqları və həbsdə saxlandıqları qanuna və məhkəmənin qərarına əsasən məhrum olunmadıqları bütün hüquqları saxlayırlar.
3. Azadlıqdan məhrum edilmiş bütün şəxslərə tətbiq olunan məhduduyyətlər onun tətbiqinin əsas məqsədinə uyğun və minimal olmalıdır.
4. Məhbusların insan hüquqlarının pozulması ilə müşayiət edilən şəraitdə saxlanması vəsaitin çatışmaması ilə şərtləndirilə bilməz.
5. Azadlıqdan məhrum etmə yerlərində həyat, imkan daxilində cəmiyyətdəki həyatın müsbət cəhətlərinə yaxın olmalıdır.
6. Həbsdə saxlanma elə təşkil olunmalıdır ki, bu azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin cəmiyyətə qayıdışına kömək etsin.
7. Xarici sosial xidmətlərlə əməkdaşlığı və imkan daxilində, vətəndaş cəmiyyətinin məhbusların həyatında iştirakını həvəsləndirmək məqsədəuyğundur.
8. Penitensiar müəssisələrin işçi heyəti vacib ictimai funksiyanı yerinə yetirir və buna görə də xidmətə qəbul qaydası, ixtisas hazırlığı və iş şəraiti onlara məhkumlarla davranışda yüksək standartlara riayət etmək imkanları verməlidir.
9. Bütün penitnensiar müəssisələr dövlət orqanları və müstəqil strukturlar tərəfindən mütamadi olaraq təftiş edilməlidir.

Tətbiq dairəsi

10.1. Avropa Penitensiar Qaydaları məhkəmənin qərarı ilə həbs edilmiş, azadlıqdan məhrum edilmiş bütün şəxslər barədə tətbiq edilir.
10.2. Məhkəmənin qərarı ilə həbs edilmiş, azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslər bir qayda olaraq penitensiar müəssisələrdə, yəni hər iki kateqoriyaya aid olan məhbuslar üçün nəzərdə tutulmuş müəssisələrdə saxlanmalıdırlar.
10.3. Bu Qaydalar aşağıdakı şəxslər baradə də tətbiq edilir:
a. müəyyən və ya hər hansı səbəbə görə penitensiar müəssisədə saxlanıla bilənlər; və
b. məhkəmənin qərarına əsasən həbs edilmişlər və yaxud azadlıqdan məhrum edilmişlər, lakin bu və ya digər səbəbdən digər yerlərdə saxlanılanlar.
10.4. Bu Qaydaların məqsədləri üçün penitensiar müəssislərdə saxlanılan bütün şəxslər və ya 10.3-cü maddənin b bəndində göstərilənlər məhbus sayılırlar.
11.1. 18 yaşına çatmayanlar yaşlılar üçün penitensiar müəssisələrdə yox, onlar üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi müəssisələrdə saxlanmalıdırlar.
11.2. Lakin istisna hallarda, yetkinlik yaşına çatmayanlar belə penitensiar müəssisələrdə saxlanılarsa, onların hüquqi vəziyyəti və ehtiyacları nəzərə alınmaqla, xüsusi qaydalar müəyyənləşdirmək məqsədəyğundur.
12.1. Rühi xəstəliklərdən əziyyət çəkən və yaxud psixi durumu həbsdə saxlanma ilə uyğun olmayan şəxslər bu məqsədlər üçün müəyyən olunmuş müəssisələrdə saxlanmalıdırlar.
12.2. Lakin buna baxmayaraq belə şəxslər penitensiar müəssisələrdə saxlanılarsa, onların hüquqi vəziyyəti və ehtiyacları nəzərə alınmaqla, xüsusi qaydalar müəyyənləşdrimək lazımdır.
13. Bu Qaydalar irqə, dərinin rənginə, cinsə, dilə, dinə, siyasi və digər əqidəyə, milli və ya sosial mənşəyə, doğulduğu məkana, iqtisadi statusa əsaslanan əlamətlərə görə ayrı-seçkiliyə yol verilmədən və qərəzsiz tətbiq edilir.

II HİSSƏ
Həbsdə saxlanılma şərtləri
Qəbul

14. Şəxs penitensiar müəssisəyə milli qanunun tələblərinə uyğun və yalnız həbs edilmə barədə qərar olduqda qəbul edillə və ya orada saxlanıla bilər.
15.1. Qəbul olunan hər bir məhbus haqqında aşağıdakı məlumatlar dərhal qeydə alınır:
a. məhbusun şəxsiyyəti barədə;
b. qəbul üçün əsas və qərarı qəbul edən səlahiyyətli orqan barədə;
c. qəbul və azad edilmənin günü və saatı;
d. məhbusa mənsub olan, bu Qaydaların 31-ci maddəsinə uyğun olaraq saxlanılmaq üçün qəbul edilən əmlak barədə siyahı;
e. penitensiar müəssisəyə daxil olana kimi hər hansı bədən xəsarətləri və ya kobud davranış barədə şikayət; və
f. tibbi sirr barədə tələblər nəzərə alınmaqla, məhbusun və ya digər şəxslərin psixi və fiziki vəziyyətinə aid olan sağlamlıq barədə bütün məlumatlar.
15.2. Qəbul zamanı 30-cu Qaydada göstərilmiş məlumatlar bütün məhbusların nəzərinə çatdırılır.
15.3. Qəbuldan dərhal sonra 24.9-cu Qaydaya əsasən həbs edilmə barədə məlumat göndərilir.
16. Qəbuldan sonra qısa müddətdə:
a. qəbul zamanı məhbusun sağlamlığı barədə məlumatlara 42-ci Qaydaya uyğun olaraq keçirilmiş həkim müayinəsinin nəticələri əlavə edilir;
b. 51-ci Qaydaya uyğun olaraq məhbusun saxlanma rejimi müəyyən olunur;
c. 52-ci Qaydaya uyğun olaraq məhbusun təhlükəlilik dərəcəsi müəyyənləşdirilir;
d. məhbusun ən vacib şəxsi və maddi ehtiyaclarını ödəmək məqsədilə onun sosial vəziyyəti barədə bütün məlumatlar nəzərdən keçirilir; və
e. bu Qaydaların VIII hissəsinə uyğun olaraq məhkumlar barədə proqramların həyata keçirilməsi ilə əlaqədar zəruri addımlar atılır.

Cəzanın çəkilmə yeri və yerləşdirilmə

17.1. İmkan daxilində məhbuslar cəza çəkmək üçün yaşayış və ya sosial reabilitasiya yerlərinin yaxınlığında yerləşən penitensiar müəssisələrə göndərilməlidirlər.
17.2. Göndərilmə zamanı cinayət təqibinin davam etdirilməsi və təhlükəsizliyin təmin olunması, habelə bütün məhbuslar üçün müvafiq rejimin müəyyən edilməsi tələblərini də nəzərə almaq lazımdır.
17.3. İmkan daxilində cəzanın çəkilməsi üzrə ilkin yer barədə və sonradan bir penitensiar müəssisədən digərinə hər bir keçirilmə zamanı məhbusun rəyi öyrənilməlidir.
18.1. Məhbusların yerləşdrilməsi, o cümlədən yataq yerinin təqdim edilməsi, insan ləyiqətinə hörmət olunmaqla və imkan daxilində tək qalmaq imkanı təmin edilməklə, habelə sanitar-gigiyenik qaydalara uyğun, iqlim şəraiti, eyni zamanda otağın sahəsi və həcmi, işıqlanma, istiləndirmə və ventilyasiya şərtləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilməlidir.
18.2. Məhbusların yaşayacağı, işləyəcəyi və ya yığışacağı bütün binalarda:
a. məhbusların normal təbii işıqlanma şəraitində oxuması və ya işləməsi üçün pəncərələr kifayət qədər böyük olmalı, havanın təmizlənməsi üçün müvafiq kondisioner sistemi istisna olmaqla, təmiz hava axını təmin olunmalı;
b. süni işıqlandırma ümumi qəbul olunmuş texniki normalara uyğun gəlməli; və
c. məhbusların işçi heyəti ilə təxirəsalınmadan əlaqə yaratmaq üçün siqnalizasiya sistemi nəzərdə tutulmalıdır.
18.3. 1-ci və 2-ci bəndlərdə nəzərdə tutulan məsələlərlə əlaqədar konkret minimal tələblər milli qanunvericiliklə müəyyən edilir.
18.4. Milli qanunvericilik penitensiar müəssisələrin dolması ilə əlaqədar bu minimal tələblərin pozulmaması üçün mexanizmlər nəzərdə tutmalıdır.
18.5. Digər məhbuslarla birlikdə yerləşdirilməsi daha düzgün hesab edilən hallar istisna olmaqla, bir qayda olaraq məhbusları gecələr ayrı-ayrı kameralarda yerləşdirmək lazımdır.
18.6. Birgə saxlanmağa yalnız o vaxt yol verilir ki, müvafiq otaq bu məqsədə cavab versin və məhbuslar bir-birinə uyğun olsunlar.
18.7. Məhbuslara, digər məhbuslarla bir otaqda yatmaq üçün yerləşdirməzdən əvvəl onlara imkan daxilində seçim etmək imkanı verilməlidir.
18.8. Məhbusun bu və ya digər penitensiar müəssisiyə, yaxud penitensiar müəssisənin konkret bölməsinə göndərilməsi barədə qərar qəbul edilərkən həbsdə saxlanmanın aşağıdakı qaydalarını ciddi şəkildə nəzərə almaq lazımdır:
a. təqsirləndirilən şəxslər məhkumlardan ayrı;
b. kişilər qadınlardan ayrı; və
c. yetkinlik yaşına çatmayan məhbuslar yaşlı məhbuslardan ayrı.
18.9. Məhbusların yerləşdirilməsi ilə əlaqədar 8-ci bənddə göstərilmiş tələblərdən istisnalara təşkil olunmuş tədbirlərdə onların birgə iştirakını təmin etmək məqsədilə yol verilə bilər, yalnız məhbuslar bir yerdə saxlanmaq üçün razı olmadıqda və penitensiar müəssisəsinin müdiriyyəti bunu məhbusların maraqlarına daha çox cavab verməsini hesab etmirsə, bu qruplar həmişə gecə ayrılırlar.
18.10. Bütün məhbusların yerləşdirilməsi zamanı təhlükəsizlik tədbirləri – qaçış və ya məhbusların özlərinə və yaxud digərlərinə xətər yetirə biləcəkləri təhlükəsi nəzərə alınmaqla minimal olmalıdır.

Gigiyena

19.1. Penitensiar müəssisənin bütün ərazisi daim təmiz və səliqəli saxlanılmalıdır.
19.2. Məhbusların penitensiar müəssisəyə qəbulu zamanı onların yerləşdirildikləri kameralar və digər otaqlar təmiz olmalıdır.
19.3. Məhbuslar maneəsiz, gigiyena qaydalarına uyğun və təklikdə qalmağa imkan verən sanitar qovşağlından istifadə etmək imkanına malik olmalıdırlar.
19.4. Vannalar və duşlar kifayət qədər olmalı, hər bir məhbus onlardan iqlimə münasib temperaturda imkan daxilində hər gün, lakin gigiyenanın saxlanması üçün zəruri olduqda həftədə ən azı iki dəfə və ya daha çox istifadə edə bilməlidir.
19.5. Məhbuslar özlərini, paltarlarını və yataq yerlərini təmiz və səliqəli saxlamalıdırlar.
19.6. Bu məqsədlə penitensiar müəssisənin müdiriyyəti onların sərəncamlarına tualet ləvazimatı daxil olmaqla müvafiq vasitələr, habelə təmizliyi saxlamaq üçün vasitələr və materiallar təqdim edir.
19.7. Qadınların gigiyenik tələbatının ödənilməsi üçün zəruri tədbirlər nəzərdə tutmaq lazımdır.

Paltar və yataq ləvazimatı

20.1. Münasib paltarı olmayan məhbuslar iqlimə uyğun paltarla təmin olunurlar.
20.2. Bu paltar rüsvayedici və alçaldıcı olmamalıdır.
20.3. Bütün paltarlar yaxşı vəziyyətdə saxlanılmalı və zəruri hallarda dəyişdirilməlidir.
20.4. Həbs yerinin ərazisindən kənara çıxmağa icazə almış məhbusları onların məhbusluğunu göstərən paltarı geyməyə məcbur etmək olmaz.
21. Hər bir məhbus ayrı çarpayı və fərdi yataq ləvazimatı ilə təmin olunur, onların yaxşı vəziyyətdə saxlanması və təmizliyinin gözlənilməsi məqsədilə tələb olunan qaydada dəyişdirilir.

Qidalanma

22.1. Məhbuslar onların yaşı, səhhəti, dini, mədəniyyəti və işin xarakteri nəzərə alınmaqla kompleks yeməklə təmin edilirlər.
22.2. Minimal kolorililik və zülallar daxil olmaqla, qida rasionuna dair tələblər, milli qanunvericiliklə müəyyənləşdirilir.
22.3. Yemək sanitar-gigiyenik tələblərə uyğun hazırlanır və verilir.
22.4. Yemək qəbulu normal fasilələr nəzərə alınmaqla, gündə üç dəfə təşkil edilir.
22.5. Məhbusların təmiz içməli sudan daima istifadə etmək imkanları olmalıdır.
22.6. Həkim və ya ixtisaslı tibb bacısı tibbi göstəricilərə əsasən hər hansı bir məhbusun qida rasionunun dəyişdirilməsini tövsiyə edə bilər.

Hüquqi yardım

23.1. Bütün məhbuslar hüquqi yardım almaq hüququna malikdirlər, müdiriyyət öz növbəsində belə yardımdan səmərəli istifadə üçün zəruri şərait yaratmalıdır.
23.2. Məhbuslar istənilən hüquqi məsələ ilə əlaqədar öz seçimlərinə və hesablarına vəkillə məsləhətləşə bilərlər.
23.3. Pulsuz hüquqi xidmət sistemi mövcud olduqda, müdiriyyət bu barədə məhbusları məlumatlandırmalıdır.
23.4. Məhbusların öz vəkilləri ilə məsləhətləşməsi və istənilən ünsiyyəti, onların yazışması da daxil olmaqla məxfi xarakter daşıyır.
23.5. Müstəsna hallarda məhkəmə penitensiar müəssisədə ağır cinayətin və ya təhlükəsizliyə qarşı ciddi təhdidin qarşısının alınması məqsədilə belə məxfiliyə məhdudiyyət qoya bilər. 23.6. Məhbusların onlar barədə məhkəmə-istintaq hərəkətlərinə dair sənədlərlə tanış olmaq, yaxud belə sənədləri özlərində saxlamaq imkanı olmalıdır.

Xarici aləmlə əlaqələr

24.1. Məhbuslara kifayət qədər tez-tez öz ailələri, digər şəxslər və kənar təşkilatların nümayəndələri ilə poçt, telefon və yaxud digər əlaqə vasitələrinin köməyi ilə əlaqə saxlamasına, habelə göstərilən şəxslərin məhbuslara baş çəkməsinə icazə verilir.
24.2. Cinayət təqibinin davam etdirilməsi, ictimai qaydanın və təhlükəsizliyin saxlanılması, cinayətlərin qarşısının alınması və cinayətdən zərər çəkmiş şəxslərin müdafiəsi zəruri olduqda əlaqə və başçəkmələr məhdudlaşdırıla və yaxud nəzarətə götürülə bilər, lakin belə məhdudiyyətlər, məhkəmə tərəfindən müəyyən olunan xüsusi məhdudiyyətlər daxil olmaqla minimal əlaqə səviyyəsini saxlamalıdırlar.
24.3. Milli qanunvericilikdə məhbuslarla əlaqəsi məhdudlaşdırılmayan milli, beynəlxalq təşkilatlar və vəzifəli şəxslər göstərilməlidir.
24.4. Başçəkmələr elə təşkil olunmalıdır ki, məhbusların təbii şəkildə ailə əlaqələrini maksimal saxlamaq və möhkəmləndirmək imkanı olsun.
24.5. Penitensiar müəssisələrin müdriyyəti məhbuslara xarici aləmlə adekvat əlaqələri saxlamağa kömək edir və bu məqsədlə onlara müvafiq maddi kömək göstərir.
24.6. Yaxın qohumlarının birinin vəfatı və ağır xəstəliyi barədə məlumat dərhal məhbusun nəzərinə çatdırılır.
24.7. Həmişə, vəziyyət buna imkan verdikdə, məhbusa xəstə qohuma baş çəkməyə, dəfndə iştirak etməyə və ya digər humanitar motivlərə əsasən müşaiətlə və ya sərbəst şəkildə penitensiar müəssisəni tərk etməyə icazə verilməlidir.
24.8. Məhbuslara həbs olunma və ya digər penitensiar müəssisəyə keçirilmə, habelə istənilən ağır xəstəlik və ya xəsarət barədə öz ailələrini təxirəsalınmadan məlumatlandırmaq üçün icazə vermək lazımdır.
24.9. Məhbusun penitensiar müəssisəyə qəbulu, onun ciddi xəstəliyi və ya vəfatı, ağır xəsarət aldığı və yaxud xəstəxanaya keçirildiyi zaman müdiriyyət, əgər bunu məhbus özü xahiş etmirsə, həyat yoldaşını və ya tanışını, yaxud əgər məhbus evli deyilsə, yaxın qohumunu və ya məhbusun göstərdiyi digər şəxsi dərhal məlumatlandırmalıdır.
24.10. Məhbuslar, ayrı-ayrı hallarda məhkəmə tərəfindən müəyyən müddətə konkret qadağa qoyulması halları istisna olmaqla, müntəzəm olaraq dövrü və digər nəşrlərə abunə olmaqla və ya qəzet oxumaqla, habelə radio və televiziyadan müntəzəm olaraq ictimai hadisələr barədə məlumat almaq imkanına malik olmalıdırlar.
24.11. Penitensiar müəssisənin müdiriyyəti milli qanunvericiliklə məhbusların hüquqları məhdudlaşdırılmadığı hallarda, onların seçkilərdə, referendumlarda və cəmiyyət həyatının digər tədbirlərində iştirakını təmin edir.
24.12. Təhlükəsizlik, yaxud ictimai maraqlar naminə, cinayətdən zərər çəkmiş şəxslərin, digər məhbusların və işçi heyətinin müdafiəsinin təmin olunması halları istisna olmaqla, məhbusların kütləvi informasiya vasitələri ilə əlaqə imkanı olmalıdır.

Daxili rejim

25.1. Bütün məhbusların saxlanma rejimi tarazlaşdırılmış tədbirlər proqramını nəzərdə tutmalıdır.
25.2. Belə rejim bütün məhbuslara gün ərzində normal insani və qarşılıqlı ictimai əlaqə üçün zəruri olan vaxtı kameradan kənarda keçirmək imkanı verməlidir.
25.3. Belə rejim eyni zamanda məhbusların maddi ehtiyaclarını ödəmək imkanı yaratmalıdır.
25.4. Fiziki, psixoloci və cinsi zorakılığın qurbanları olmuş məhbusların ehtiyaclarına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Əmək fəaliyyəti

26.1. Həbs yerlərində əməyə daxili rejimin müsbət elementi kimi baxılmalı və ondan heç vaxt cəza kimi istifadə edilməməlidir.
26.2. Penitensiar müəssisənin müdiriyyəti faydalı əmək üçün kifayət qədər şərait yaratmağa çalışmalıdır.
26.3. Məhbuslara təklif olunan işin xarakteri onlara azadlığa çıxdıqdan sonra yaşamaq üçün qazanc əldə etmək qabiliyyətini saxlamağa və yaxşılaşdırmağa imkan yaratmalıdır.
26.4. 13-cü Qaydaya uyğun olaraq iş təqdim edilərkən cinsi əlamətə görə ayrı-seçkiliyə yol verilə bilməz.
26.5. Məhbuslara, xüsusilə gənc məhbuslara səmərə verə bilən və ixtisas hazırlığı elementlərini nəzərdə tutan iş təqdim olunmalıdır.
26.6. İmkan daxilində müvafiq ixtisas seçimi, daxili qaydanın və intizamın tələbləri nəzərə alınmaqla, məhbuslar iştirak etmək istədikləri fəaliyyət növünü seçə bilərlər.
26.7. Məhbusları normal həyata hazırlamaq məqsədilə islah müəssisələrində əməyin təşkili və üsulları cəmiyyətdə olan fəaliyyətin təşkili və üsullarına maksimal uyğun olmalıdır.
26.8. Penitensiar müəssisələrdə məhbusların əməyindən maliyyə gəliri alınması standartlara uyğunlaşdırılma, habelə peşə hazırlığının keyfiyyətinin yüksəlməsi və səmərəliliyi nöqteyi-nəzərindən faydalı olsa da, məhbusların mənafeyləri bu məqsədə tabe edilməməlidir.
26.9. Məhbuslara iş penitensiar müəssisənin müdiriyyəti tərəfindən, ya müstəqil və yaxud xüsusi podradtçı ilə birgə, penitensiar müəssisənin ərazisində və yaxud onun hüdudlarından kənarda təqdim olunur.
26.10. İstənilən halda məhbuslar öz əməklərinə görə ədalətli əmək haqqı almalıdırlar.
26.11. Məhbuslar əmək haqqının bir hissəsini şəxsi istifadə üçün icazə verilmiş əşyalar əldə etmək və bir hissəsini ailələrinə ayırmaq imkanına malik olmalıdırlar.
26.12. Məhbusları, azad edilərkən onlara verilmək məqsədilə əmək haqqının bir hissəsini qənaət etməyə həvəsləndirmək lazımdır.
26.13. Məhbusların sağlamlıqlarının qorunması və əməyin təhlükəsizliyi tədbirləri azadlıqda olan işçilər barədə tətbiq edilən tədbirlərdən sərt olmamalıdır.
26.14. Məhbuslara, ixtisas xəstəlikləri də daxil olmaqla, istehsalatda xəsarət almaqla əlaqədar ödəmələr üçün azadlıqda olan işçilərə tətbiq edilən ödənişlərdən az olmayan vəsait nəzərdə tutulmalıdır.
26.15. Məhbusların maksimal iş günü və iş həftəsi azad işçilərin muzdla işə qəbulunu müəyyənləşdirən yerli normalara və ənənələrə uyğun olmalıdır.
26.16. Məhbusların həftədə ən azı bir istirahət günü, təhsil və digər məşğuliyyət üçün kifayət qədər vaxtı olmalıdır.
26.17. İmkan daxilində işləyən məhbuslar milli sosial təminat sisteminə daxil edilməlidirlər.

Fiziki təmrinlər və asudə vaxt

27.1. Hər bir məhbus hər gün hava şəraiti imkan verərsə, bir saatdan az olmayaraq təmiz havada fiziki təmrinlərlə məşğul olmaq imkanına malik olmalıdır.
27.2. Əlverişsiz hava şəraitində fiziki təmrinlərlə məşğul olmaq üçün digər imkanlar nəzərdə tutulmalıdır.
27.3. Fiziki formanın saxlanılmasına, idmanla məşğul olmağa və asudə vaxtın təşkilinə yönəlmiş düşünülmüş tədbirlər daxili rejimin ayrılmaz hissəsi
sayılır.
27.4. Belə məşğələlərə penitensiar müəssisələrin müdiriyyəti tərəfindən dəstək verilir, müvafiq qurğular və avadanlıqlar təqdim edilir.
27.5. Penitensiar müəssisələrin müdiriyyəti məhkumların ehtiyac duyduqları xüsusi məşğələlərin təşkili üçün tədbirlər görür.
27.6. Məhbuslara idmanla məşğulliyyət, oyunlar, mədəni tədbirlər, maraqlar, digər üsullar da daxil olmaqla asudə vaxtın keçirilməsi üçün şərait yaradılmalı, imkan daxilində belə tədbirlərin təşkilinə icazə verilməlidir.
27.7. Məhbusların məşğələlər və asudə vaxtın təşkili ilə əlaqədar tədbirlər zamanı bir-biri ilə ünsiyyət imkanları olmalıdır.

Təhsil

28.1. Hər bir penitensiar müəssisə bütün məhbuslara maksimal geniş və onların fərdi ehtiyaclarına cavab verən, məqsədlərinə uyğun olan təhsil proqramlarından istifadə etmək imkanları verməyə çalışmalıdır.
28.2. İlk növbədə oxumağı, yazmağı və saymağı bacarmayan, habelə ilkin təhsili və peşə hazırlığı olmayan məhbuslara diqqət yetirmək lazımdır.
28.3. Gənc məhbusların, habelə xüsusi ehtiyacları olan məhbusların təhsilinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.
28.4. Daxili rejimə əsasən təhsilin statusu əməyin statusundan aşağı olmamalı və məhbuslar təhsil proqramlarında iştiraka görə maliyyə cəhətdən məhdudlaşdırılma-malıdırlar.
28.5. Hər bir penitensiar müəssisə lazımi qaydada müxtəlif populyar və tədris materiaları, kitablarla və digər məlumat daşıyıcıları ilə komplektləşdirilmiş kitabxanaya malik olmalıdır.
28.6. İmkan daxilində penitensiar müəssisələrin kitabxanalarının işi yerli kitabxana xidmətləri ilə birgə təşkil edilir.
28.7. İmkan daxilində məhbusların təhsili:
a. onlar azadlığa çıxdıqdan sonra öz təhsillərini və peşə hazırlıqlarını problemsiz davam etdirmələri üçün ümummilli təhsil və peşə hazırlığı sisteminə inteqrasiya olunmalıdır; və
b. kənarda olan təhsil müəssisələrinin himayəsi altında həyata keçirilməlidir.

Fikir, vicdan və din azadlığı

29.1. Məhbusların fikir, vicdan və din azadlığına hörmətlə yanaşılmalıdır.
29.2. İmkan daxilində daxili rejim elə təşkil edilməlidir ki, məhbuslara öz dininə və məzhəbinə sitayiş etməyə, müvafiq qaydada icazə almış bu din və etiqad üzrə nümayəndənin təşkil etdiyi xidmət və mərasimlərə baş çəkməyə imkan yaratsın;
bu dinin və etiqadın nümayəndələri məhbuslara baş çəkmək və onlarla gizli şəratidə təmasda olmaq imkanınına malik olmalıdırlar;
məhbuslara onların dininə və etiqadına aid olan kitab və ədəbiyyat saxlamağa icazə verilməlidir. 29.3. Məhbuslar bu və ya digər dinə etiqad etməyə, dini mərasimlərdə iştirak etməyə, dini ayinlərin icrasında iştiraka və yaxud hər hansı dinin
nümayəndələrinin onlara baş çəkməsinə məcbur edilə bilməzlər.

Məlumatlandırılma

30.1. Bütün məhbusları qəbul zamanı və bundan sonra zəruri hallarda mütamadi olaraq yazılı və ya şifahi şəkildə onlara aydın olan dildə daxili intizam qaydaları, penitensiar müəssisələrdə onların hüquq və vəzifələri barədə məlumatlandırmaq lazımdır.
30.2. Məhbuslara təqdim edilən məlumatın mətnini özlərində saxlamağa icazə verilir.
30.3. Məhbuslar onlara aidiyyəti olan bütün prosessual hərəkətlər, əgər onlar məhkum edilmişlərsə, cəza müddəti və vaxtından əvvəl azad edilmə imkanları barədə məlumatlandırılırlar.

Məhbusların əmlakı

31.1. Məhbuslarda daxili intizam qaydaları ilə saxlanılmasına icazə verilməyən bütün əmlak penitensiar müəssisəyə daxil olarkən saxlanmaq üçün ambara təhvil verilir.
31.2. Əmlakı saxlanmaq üçün verilən məhkum onların siyahısını imzalayır.
31.3. Bu əmlakın yaxşı vəziyyətdə saxlanması təmin edilməlidir.
31.4. Belə əmlakın məhv edilməsi qərarı qəbul edildikdə, bu fakt məhbus məlumatlandırılmaqla qeydiyyata alınır.
31.5. Gigiyena, daxili qayda və təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmaqla, məhbuslar azadlıqdakından çox da baha olmayan qiymətlərə şəxsi istfadə məqsədilə ərzaq məhsulları və içkilər almaq hüququna malikdirlər.
31.6. Əgər məhbus özü ilə hər-hansı dərman preparatları gətirərsə, onlardan istifadə olunması ilə əlaqədar həkim qərar qəbul edir.
31.7. Məhbuslara əmlakı özlərində saxlamağa icazə verildikdə, müdiriyyət əmlakın qorunmasına kömək məqsədilə tədbirlər görməlidir.

Məhbusların daşınması

32.1. Məhbusların penitensiar müəssisələrə, ya məhkəmə, yaxud xəstəxana və digər yerlərə daşınması zamanı, imkan daxilində onların diqqəti az cəlb etməsi, anonimliyin təmin edilməsi məqsədilə zəruri tədbirlər görülməlidir.
32.2. Məhbusları havası kifayət qədər dəyişilməyən və işıqlandırılmayan, yaxud onlar üçün narahatçılıq yaradan və ya onların şəxsiyyətini alçaldan nəqliyyat vasitələri ilə daşımaq qadağandır.
32.3. Məhbusların daşınması dövlət hakimiyyəti orqanlarının hesabına və onların rəhbərliyi ilə həyata keçirilir.

Məhbusların azad edilməsi

33.1. Bütün məhbuslar cəza müddəti başa çatdıqda və ya məhkəmə və yaxud digər orqanın qərarına əsasən dərhal azad edilirlər.
33.2. Azad edilmənin vaxtı və saatı qeyd edilir.
33.3. Bütün məhbuslar azadlığa çıxdıqdan sonra onların cəmiyyətə qayıtmalarına kömək edən vasitələrdən istifadə etmək imkanına malik olmalıdırlar.
33.4. Müvafiq qərara əsasən pulun götürülməsi və hər hansı bir əmlakın penitensiar müəssisədən kənara göndərilməsi, habelə sanitariya baxımından bu və ya digər əşyaların məhv edilməsi məqsədəuyğun hesab edildiyi hallar istisna olmaqla, azad olunan məhbusa saxlanmaq üçün götürülmüş və ona məxsus olan əşyalar və pullar qaytarılır.
33.5. Məhbuslar onlara qaytarılan əmlakın alınmasını imzaları ilə təsdiq edirlər.
33.6. 42-ci Qaydaya əsasən azadlığa hazırlıqla əlaqədar azad edilmə gününə daha yaxın vaxtda məhbus tibbi müayinədən keçirilir.
33.7. Azad edilmə ilə əlaqədar məhbusların müvafiq, o cümlədən onların şəxsiyyətini təsdiq edən sənədlərlə, yaşayış və iş yeri ilə təmin edilməsi üzrə tədbirlər həyata keçirilməlidir.
33.8. Azad edilən məhbuslar yaşayış üçün, habelə ilin fəslinə və hava şəraitinə uyğun paltarla, təyinat yerinə çatmaq üçün kifayət qədər vəsaitlə təmin olunurlar.

Qadınlar

34.1. Bu Qaydaların tələbləri gözlənilməklə, qadın məhbuslar barədə bu və ya digər nöqteyi-nəzərdən onların həbsi ilə əlaqədar hər hansı bir qərar qəbul edildikdə, müdiriyyət qadınların ehtiyaclarına, o cümlədən onların fiziki, peşə, sosial və psixoloci ehtiyaclarına xüsusi diqqət yetirməlidir.
34.2. 25.4-cü Qaydada göstərilmiş problemlərlə rastlaşmış məhbus qadınların zəruri xidmətlərdən istifadə imkanlarının təmin olunması üçün xüsusi səylər göstəriməlidir.
34.3. Məhbuslar penitensiar müəssisədən kənarda doğmaq imkanına malik olmalıdırlar, uşaqların penitensiar müəssisədə doğuşu zamanı həbs yerlərinin müdiriyyəti zəruri kömək göstərməli və müvafiq şərait yaratmalıdır.

Yetkinlik yaşına çatmayanların həbsxanada saxlanılması

35.1. Müstəsna hallarda 18 yaşına çatmamış şəxslər yaşlı məhbuslar üçün penitensiar müəssisələrdə saxlandıqda, müdiriyyət bütün məhbuslara verilmiş imkanlarla yanaşı, onların azadlıqda yetkinlik yaşına çatmayanların istifadə etdiyi sosial, psixoloci və təhsil proqramlarından istifadə etmək imaklarını təmin etməlidir.
35.2. Yetkinlik yaşına çatmayan məktəb yaşlı hər bir məhbus təhsil almaq imkanına malik olmalıdır.
35.3. Azadlıqdan məhrum etmə yerlərindən azad edilmiş yetkinlik yaşına çatmayanlara əlavə köməklik göstərilməlidir.
35.4. Yetkinlik yaşına çatmayanlar pentensiar müəssisələrdə saxlandıqda, onların maraqlarına zidd olmayan hallar istisna olmaqla, yaşlı məhbuslardan ayrı saxlanılırlar.

Azyaşlı uşaqlar

36.1. Azyaşlı uşaqlar öz valideynləri ilə azadlıqdan məhrum etmə yerlərində o halda qala bilərlər ki, bu ən yüksək dərəcədə onların maraqlarına cavab verir. Onlarla məhbuslar kimi rəftar etmək olmaz.
36.2. Azyaşlı uşaqlara öz valideynləri ilə azadlıqdan məhrum etmə yerlərində qalmağa icazə verildiyi hallarda, müəssisədə ixtisaslı işçi heyəti ilə komplektləşdirilmiş uşaq otağı nəzərdə tutulmalı, valideyn, uşağın iştirakı mümkün olmayan fəaliyyətlə məşğul olduğu zaman uşaqlar buraya yerləşdirirlər.
36.3. Belə uşaqların mənafeyi üçün ayrı bina nəzərdə tutulmalıdır.

Xarici dövlətlərin vətəndaşları

37.1. Xarici dövlətlərin vətəndaşları olan məbuslar təxirə salınmadan öz ölkələrinin diplomatik və konsulluq nümayəndəlikləri ilə əlaqəyə girmək hüququ barədə məlumatlandırılırlar və onlara belə təmas üçün zəruri imkanlar yaradılır.
37.2. Bu ölkədə diplomatik və konsulluq nümayəndəliyi olmayan ölkələrin vətəndaşları olan məhbuslara, habelə qaçqınlara və vətəndaşlığı olmayanlara, onların maraqlarını təmsil edən diplomatik və konsulluq nümayəndəlikləri, habelə onların maraqları naminə fəaliyyət göstərən milli və beynəlxalq təşkilatın nümayəndələri ilə əlaqə üçün eyni imkanlar yaradılır.
37.3. Azadlıqdan məhrum etmə yerlərində saxlanılan və xüsusi ehtiyacları olan əcnəbilərin mənafeyləri naminə penitensiar müəssisənin müdiriyyəti məhbusların maraqlarını təmsil edən diplomatik və konsulluq nümayəndəliklərinin səlahiyyətli şəxsləri ilə əməkdaşlıq edir.
37.4. Xarici dövlətlərin vətəndaşları olan məhbuslara hüquqi yardım almaq barədə konkret məlumat verilir.
37.5. Xarici dövlətlərin vətəndaşları olan məhbuslar digər ölkədə cəza çəkmək üçün ərizə ilə müraciət etmək imkanları barədə məlumatlandırılırlar.

Milli və dil azlıqları

38.1. Milli və dil azlıqlarına mənsub olan məhbusların ehtiyaclarını ödəmək məqsədilə xüsusi tədbirlər görmək lazımdır.
38.2. İmkan daxilində müxtəlif qruplar azadlıqdan məhrum etmə yerlərində öz mədəni ənənələrini davam etdirmək imkanlarına malik olmalıdırlar.
38.3. Dil ehtiyacları ixtisaslı tərcüməçilərin xidmətindən istifadə olunmaqla və penitensiar müəssisədə istifadə olunan dillərdə çap materilları təqdim edilməklə ödənilir.

III HİSSƏ Sağlamlığın qorunması
Tibbi xidmət

39.1. Penitensiar müəssisələrin müdiriyyəti bütün məhbusların sağlamlığının qorunmasını təmin edir.

40.1. Penitensiar müəssisələrin tibb xidmətləri dövlətin və ya icmanın mülki səhiyyə təşkilatları (orqanları) ilə sıx əlaqədə təşkil edilir.
40.2. Penitensiar müəssisələrdə sağlamlığın qorunması siyasəti dövlətin bu siyasətinin ayrılmaz hissəsi olmaqla, ona uyğundur.
40.3. Məhbuslar hüquqi vəziyyətlərinə uyğun olaraq və ayrıseçkiliyə yol verilmədən ölkədə mövcud olan tibb xidmətlərindən istifadə imkanına malik olmalıdırlar.
40.4. Penitensiar müəssisələrin tibb xidmətləri məhbusların əziyyət çəkə biləcəkləri fiziki və psixi xəstəlikləri, yaxud zədələri müəyyənləşdirir və müalicə edirlər.
40.5. Bunun üçün məhbusa, mülki müəssisələrdə mövcud olanlar da daxil olmaqla, bütün zəruri tibbi, cərrahi və psixiatrik xidmətlər göstərilir.

Tibbi və sanitar işçi heyəti

41.1. Hər bir penitensiar müəssisənin müvafiq ixtisasa, ümumi tibbi təcrübəyə malik ən azı bir həkimi olmalıdır.
41.2. Təxirəsalınmaz hallarda təcili tibbi yardım göstərə bilən müvafiq ixtisaslı həkimin olması məqsədilə tədbirlər görülür.
41.3. Penitensiar müəssisələrdə həkim ştatı olmadığı hallarda, bu müəssisələrə mütamadi olaraq əvəzçiliklə işləyən həkim baş çəkməlidir.
41.4. Hər bir penitensiar müəssisədə ümumi tibbi hazırlıq keçmiş işçi heyəti olmalıdır.
41.5. Hər bir məhbusun ixtisaslı diş və göz həkiminin xidmətindən istifadə imkanı olmalıdır.

Həkimin vəzifələri

42.1. Həkim və ya bu həkimə tabe olan ixtisaslı tibb bacısı, açıq-aydın zəruri hallar istisna olmaqla, ilk imkan olduqda hər bir məhbusu müayinə edir.
42.2. Həkim və ya bu həkimə tabe olan ixtisaslı tibb bacısı azad olunan məhbusu onun xahişinə əsasən müayinə edir, habelə zəruri hallarda bütün məhbuslara baxış keçirir.
42.3. Həkim və yaxud bu həkimə tabe olan ixtisaslı tibb bacısı məhkuma baxış zamanı aşağıdakılara xüsusi diqqət yetirir:
a. həkim sirrinin saxlanması üzrə ümumi qaydalara;
b. fiziki və psixi xəstəliklərin müəyyən edilməsinə, onun müalicəsi və ya müalicə kursunun davam etdirilməsi üçün bütün tədbirlərin görülməsinə;
c. məhbuslar barəsində istənilən mümkün zorakılıq əlamətlərinin və yaxud sübutların qeydiyyata alınması və müvafiq hakmiyyət nümayəndələrinin nəzərinə çatdırılmasına;
d. narkotiklərdən, dərman preparatlarından və yaxud alkoqoldan sui-istifadə ilə əlaqədar absteniya əlamətlərinin müalicəsinə;
e. azadlıqdan məhrum etmə ilə əlaqədar yaranmış istənilən psixi və yaxud digər stress hallarının müəyyən edilməsinə;
f. infeksion və yaxud yoluxucu xəstəliklə əlaqədar şübhəli sayılan məhbusun infeksiyanın saxlandığı və ya zəruri müalicə üçün tələb edilən müddətdə təcrid edilməsinə;
g. HİV-lə yoluxmuş məhbusların yalnız bu səbəbdən təcrid olunmamasının təmin edilməsinə;
h. azad edildikdən sonra cəmiyyətə reinteqrasiya üçün maneçilik yarada bilən fiziki və psixi qüsurlara;
i. hər bir məhbusun əməyə və fiziki gərginliyə yararlılığının müəyyən edilməsinə;və
c. məhbusların razılıq verdikləri təqdirdə, azad edildikdən sonra istənilən zəruri tibbi və ya psixiatrik müalicənin davam etdirilməsi ilə əlaqədar mülki müəssisələrlə danışıqlara.
43.1. Həkim məhbusların fiziki və psixi sağlamlığının qayğısına qalır, bütün xəstə məhbuslara, habelə nasazlıq və yaxud zədə ilə bütün müraciət edənlərə, o cümlədən xüsusi diqqət yetirilən istənilən məhbusa cəmiyyətdə mövcud səhiyyə standartlarına uyğun şəraitdə və tezliklə baxış keçirir.
43.2. Həkim və ya bu həkimə tabe olan ixtisaslı tibb bacısı tək saxlanan məhbusların səhhətinə xüsusi diqqət yetirir, hər gün onlara baş çəkir və onların, yaxud penitensiar müəssisənin işçi heyətinin xahişinə əsasən təxirəsalınmaz tibbi yardım göstərir və müalicə aparır.
43.3. Həkim həbsin davam etdirilməsinin və ya tək saxlanma da daxil olmaqla, həbsin istənilən şərtlərinin, habelə məhbusun fiziki və yaxud psixi sağlamlığını təhlükədə qoyan bütün hallar barədə müdiriyyətə məruzə edir.
44.1. Həkim və ya müvafiq səlahiyyətlər veilmiş digər şəxs vaxtaşırı yoxlama aparır, məlumat toplayır və zəruri hallarda, digər vasitələrlə müdririyyətə aşağıdakı məlumatları verir:
a. qida və suyun miqdarı, keyfiyyəti, hazırlanması və verilməsi;
b. müəssisənin və məhbusların sanitar-gigiyenik vəziyyəti;
c. müəssisədə su kəmərinin və kanalizasiya xəttinin, istilik, işıqlandırma və ventilyasiyanın vəziyyəti; və
d. məhbusların geyiminin və yataq ləvazimatının yararlılığı və təmizliyi.
45.1. Müdiriyyət 43 və 44-cü Qaydalara uyğun həkim və ya müvafiq səlahiyyətlər veilmiş digər şəxs tərəfindən təqdim olunmuş məruzə və rəylərə baxır, verilmiş tövsiyələrlə razı olduqda, onların yerinə yetirilməsi üçün təcili tədbirlər görür.
45.2. Həkimin tövsiyələri müdiriyyətin səlahiyyətinə aid olmadıqda və yaxud, əgər müdiriyyət onlarla razı deyilsə, o, təxirə salınmadan həkimin rəyini və özünün raportunu yuxarı instansiyaya göndərir.

Tibbi xidmət

46.1. Xüsusi müalicə tələb edən xəstə məhbuslar, penitensiar müəssisədə belə müalicə mümkün olmadıqda, xüsusiləşdirilmiş müəssisələrə və yaxud mülki xəstəxanalara keçirilirlər.
46.2. Penitensiar xidmətin özünün xəstəxanası olduqda, buraya göndərilən xəstə məhbuslara tələb olunan qayğı və müalicə üçün xəstəxana kifayət qədər avadanlıqlarla və müvafiq işçi heyəti ilə komplektləşdirilməlidir.

Psixi sağlamlıq

47.1. 12-ci Qaydada göstərilənlərə aid edilməyən, psixi pozğunluqlardan və ya anomaliyalardan əziyyət çəkən məhbusların müşahidəsi və müalicəsi xüsusiləşdirilmiş penitensiar mü&

Layihələr

Xəbərlər

Ünvan: Mirqasımov küç. 4/41 Bakı AZ1007, Azərbaycan

Tel / Fax : (+99412) 4410924

Tel: (+99412) 4378247

E-mail: office@azpenalreform.az

1905.az STUDIO